Wat je nog niet wist over oogcontact

Kijk jíj altijd iedereen recht in de ogen? Of betrap je jezelf wel eens dat je naar de mond kijkt van degene waar je mee praat? Mocht je bij dat laatste denken dat je dan onzeker bent, niet beleefd bent of zelfs niet te vertrouwen bent…. Let it go, want het tegendeel is waar! Het ‘recht in de ogen kijken’ heeft niets met eerlijkheid of fatsoensnormen te maken.

In mijn werk als presentatietrainer komt het onderwerp ‘oogcontact’ vaak ter sprake. Hoe kijk je de luisteraar(s) aan, waar voel je je comfortabel bij? Ik merk dat wanneer ik er naar vraag; deelnemers er dan pas bewust over na gaan denken. En meer dan de helft geeft dan aan de ander niet recht in de ogen te kijken. En ze voelen zich allemaal ongemakkelijk om dat toe te geven! Want we leerden het als kind anders. “Kijk de meneer even aan als je met hem praat.” En helemaal als we iets uitgevreten hadden: “Kijk me aan want ik zie aan je ogen of je liegt”. Het gevolg is dat de meeste mensen in een eerste kennismaking de ander (soms geforceerd) recht in de ogen blijven kijken. Helaas geeft dit meestal een gevoel van spanning. Gevolg: blozen, zweten, spreekblokkades, haperende stem. Veel mensen raken afgeleid van de inhoud wanneer er een doordringend direct oogcontact is.

Zelf kijk ik ook niet iemand recht in de ogen. Ik kijk altijd naar de mond van degene waar ik mee praat. Niet bewust hoor, maar kwam er terloops achter dat ik dat deed. Op het moment dat ik dat aan een vriendin vertelde, geloofde ze me niet. “Maar jij kijkt mij toch altijd aan?”  “Ja, ik kijk je aan, maar niet recht in de ogen.” En we namen de proef op de som. Ik keek naar haar mond en zij merkte het niet eens. “Kijk je nu naar de mond?” “Ja, ik staar nu naar je mond en jij hebt dat dus helemaal niet door”. Wel ga je het doorhebben als ik de stand van mijn ogen nu verander.” En zodra ik recht in de ogen van mijn vriendin keek schoot ze meteen in de lach. Het gaf haar een onnatuurlijk gevoel.

Agressief en bedreigend

Wanneer twee dieren elkaar recht in de ogen kijken, dan gaan ze vechten. Kijken twee mannen in de kroeg elkaar tien seconden recht in de ogen omdat ze zich aan elkaar ergeren? Dan zou het wel eens kunnen uitdraaien op een potje ‘matten’. Gebeurt dit bij een beleefdheidsgesprek, dan ontstaat er spanning. Recht in de ogen blijven kijken betekent dat je de confrontatie zoekt. Mensen hebben meestal geen behoefte aan een onnodige confrontatie en gaan dat dus uit de weg door weg te kijken. Je zult bij de meer dominantere types vaker merken dat ze je recht aankijken dan bij de wat minder dominante types. Wees dus bewust van je oogcontact, want het kan bedreigend overkomen. Een tip hierbij is om regelmatig even de ogen af te wenden om opgeslagen informatie op te halen en om dan vervolgens de ander weer aan te kijken.

En heb je dat trouwens ook wel eens gehad dat je in de zaal zit en dat de spreker niet doorheeft dat hij/zij steeds 1 en dezelfde persoon aankijkt (en dat ben jij dan;-)  dat voelt toch een beetje freaky.

Oplichters

Oplichters kijken je recht in de ogen. Iedere oplichter weet dat wij het label van eerlijkheid hangen aan de ander recht in de ogen kijken. En dat gedrag is makkelijk aan te leren. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat wie je recht in de ogen kijkt oneerlijk is.

Toch is de uitdrukking ”ik kon hem/haar niet recht in de ogen aankijken” je misschien niet vreemd. Of je merkte dat je wegkeek omdat je aan het liegen was of je gedomineerd voelde door de ander. Of dat je je simpelweg onzeker voelde op dat moment of bang was dat de ander je ware gevoelens ontdekte. Misschien was je verliefd en wilde je dat niet laten merken. Of misschien had je juist lelijke gedachten die je niet wilde laten merken.

En dat is precies dat wat er achter dat goedbedoelde opvoedadvies verscholen zit. Als je écht wegkijkt, naar de grond bijvoorbeeld, dan hebben we het pas over ‘niet aankijken’ en dat is echt anders dan iemand niet recht in de ogen kijken. En dat is een verschil. En misschien precies het verschil waar verwarring over is ontstaan.

Natuurlijk

Wat is dan een natuurlijke beweging vraag je je nu misschien af. Tijdens een gesprek met vrienden draaien de meesten tijdens het luisteren regelmatig de ogen iets naar links of naar rechts weg om zich een beeld te vormen van wat de ander beschrijft. Tijdens het vertellen gebeurt dan hetzelfde. Ogen draaien even weg om iets voor zich te zien dat vervolgens naar de luisteraar wordt beschreven. Behoor je bij de groep die meer de mond kijkt dan naar de ogen, is dat dus niet iets waar je je zorgen over hoeft te maken. Je kijkt de ander aan, maar je houdt op een beschermende manier toch wat afstand. Behoor je bij de groep die meer naar de ogen kijkt dan naar de mond, dan is het natuurlijk om je ogen af en toe wat weg te bewegen en de ander niet langer dan een paar seconden echt strak in de ogen te kijken.

Spiegel van de ziel

Het is niet voor niets dat er een uitdrukking over bestaat: ogen zijn de spiegels van de ziel. Alleen iemand die jou zeer nabij staat zal jij toestaan om rechtstreeks in jouw ziel te kijken. Een vreemde heeft dat recht niet. De ogen fungeren als een poort tussen wat wij zien en wat wij voelen. Vandaar ook dat het diep in de ogen kijken zo onvoorstelbaar intiem, zo confronterend, zo transcenderend is. Als je met al jouw kracht en diepte in iemands ogen kijkt, is jouw blik een doordringende blik, een blik die dieper gaat. Zo´n doordringende blik wordt niet door iedereen als prettig of plezierig ervaren. Een doordringende blik van een ander kan doordringen in jouw veilige diepte en je een behoorlijk ongemakkelijk gevoel geven.

Wanneer dan wel?

Kijk je elkaar dan nooit diep en doordringend in de ogen? Jawel, ik denk van wel. Wanneer je bijvoorbeeld verliefd bent en je wil weten of de ander ook verliefd is, dan zoek je hem/haar onbewust op met je ogen. Je wisselt een intense blik uit, de pupillen van de ogen vergroten zich en op dat moment maken hersenen een verslavend stofje vrij wat ons dat heerlijke gevoel van verliefdheid geeft.

Je kijkt een ander ook recht aan wanneer je een punt wil maken. Je wil ‘binnenkomen’ bij de ander, je wil weten en zien of je de ander ‘geraakt’ hebt. Dan probeer je via de ogen naar binnen te kijken. Het geeft ook weer meteen aan hoe indringend zo’n blik kan zijn.

Diegene die de doordringende blik van de ander beantwoord, durft zich kwetsbaar op te stellen. Immers, deze persoon laat de indringende blik toe in zijn of haar diepte. Noem het je ziel, of noem het de plaats waar al jouw gevoelens, al jouw verleden en al jouw toekomst en heden in liggen opgeslagen. Een privé plek.

Tot slot nog een paar feitjes en weetjes over oogcontact

  • Gemiddeld vinden mensen oogcontact na 3,3 seconden al ongemakkelijk worden en wenden ze hun hoofd af.
  • In Japan kijken gesprekspartners elkaar niet aan, maar in plaats daarvan staren ze naar de hoogte van diens hals.
  • In veel Oosterse culturen getuigt het van respect om de ogen neer te slaan.
  • Sprekers kijken slechts 40% van de tijd naar de luisteraar; 60% van de tijd kijkt de spreker weg.
  • Luisteraars kijken veel langer; 75% van de tijd kijkt de luisteraar naar de spreker en ook hij kijkt nog 25% van de tijd weg.
  • Spreker en luisteraar kijken 10% van de tijd allebei de andere kant op;  er is dus maar in 30% van de tijd sprake van oogcontact.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *